Słyszałem kosa piękny śpiew… Koncert średniowiecznej pieśni niemieckiej
Okres od ok. XII wieku to w Europie czas rozkwitu kultury i nauki: rycerstwo, gotyckie katedry, scholastyka - niemal wszystko co kojarzymy współcześnie ze średniowieczem rozwija się właśnie wtedy. Na dworach dzisiejszej Francji i Niemiec zaczynają działać wówczas poeci i muzycy, których znamy jako trubadurów i truwerów we Francji, a minnesingerów w Niemczech. Rekrutowali się oni zazwyczaj z najwyższych klas średniowiecznego społeczeństwa, a czasami sami byli władcami, jak np. wrocławski książę Henryk IV. Probus (ok. 1256-1290). Jednym z najważniejszych wątków ich poezji była dworska miłość. To właśnie twórczość minnesingerów - “piewców miłości (Minne)” - wypełni program koncertu, którego tytuł - “Słyszałem kosa piękny śpiew…” - nawiązuje do pieśni Ulricha z Gutenburga, działającego w XII w. na dworze cesarza Fryderyka I Barbarossy. Minnesang to bowiem nie tylko miłość, ale także szeroki kontekst z nią związany, obejmujący naturę.
Wątki związane z naturą będą w centrum koncertu, który będzie zarazem miał formę muzycznego oprowadzania po wystawie Muzeum Przyrodniczego. W poemacie Ich clage dir, meie wspomniany Henryk IV. skarży się na nieszczęśliwą miłość nie tylko niosącemu “letnią rozkosz” miesiącowi majowi, ale zwraca się także do łąki, koniczyny i zielonego lasu. Najczęstszymi zwierzętami pojawiającymi się w niemieckiej poezji są z pewnością ptaki: kos zapowiada nadejście wiosny, w majowej scence drozd i skowronek przekrzykują się z krukiem, a śpiew słowika symbolizuje głos samego poety. Ważne miejsce w poezji zajmują również zmiany pór roku (szczególnie w zestawieniu zima - wiosna) oraz dnia - w tzw. Tagelieder (“pieśniach dziennych”) wschód Słońca równoznaczny jest z rozstaniem kochanków.
Minnesang do naszych czasów przetrwał głównie w formie tekstów, choć wiemy, że poezja ta była śpiewana. Zespół muzyki dawnej Vox Imaginaria wykona zarówno pieśni, które zachowały się wraz z melodiami, jak i zaproponuje rekonstrukcje wykonania innych tekstów. Badacze tego repertuaru wskazują bowiem na możliwość stosowania kontrafaktur - podkładania niemieckich tekstów pod melodie trubadurów i truwerów, których zachowało się zdecydowanie więcej. Ważnym punktem koncertu będzie wykonanie wspomnianego Ich clage dir, meie - pod poezję słynnego wrocławskiego minnesingera po raz pierwszy podłożono bowiem melodię innego niemieckiego twórcy tego czasu - Wisława III. z Rugii (ok. 1265-1325).
Koncert jest efektem współpracy zespołu Vox Imaginaria (którego członkowie związani są z Instytutem Muzykologii Uniwersytetu Wrocławskiego) z Julią Siwek z Uniwersytetu w Passau (Katedra Dawnej Literatury Niemieckiej).
Informacje organizacyjne:
- wydarzenie odbędzie się w sali wystawy “Świat zwierząt” (ze szkieletem płetwala błękitnego);
- nie jest to typowy koncert - podczas wydarzenia można będzie swobodnie przechadzać się po wystawie Muzeum Przyrodniczego;
- wstęp na wydarzenie jest wolny;
- liczba miejsc siedzących będzie ograniczona, prosimy więc o ustępowanie miejsca potrzebującym;
- muzycy będą zmieniać miejsca w przestrzeni sali wystawowej i przenosić instrumenty, prosimy więc o ułatwienie przejścia;
- pomiędzy trzema częściami koncertu zaplanowana jest moderacja - Julia Siwek wprowadzi słuchaczy w tematykę kolejnych utworów muzycznych, które wykonywane będą w dawnych formach języka niemieckiego.
Wykonawcy:
Vox Imaginaria:
Julieta González-Springer - śpiew
Ryszard Lubieniecki - portatyw organowy, recytacja
Julia Siwek - recytacja
Autorką ilustracji na plakacie jest Julieta González-Springer (na podstawie obrazu z tzw. Codex Manesse).
