Temat mojej pracy jest ściśle związany z zabawą. Rozrywka jest wartościową działalnością, która spełnia wiele cennych funkcji. Wzbogaca wiedzę, prowadzi do przezwyciężania trudności, uczy współpracy, a także wiele innych. Jest obecna w życiu każdego człowieka. Wybór zagadnienia był spowodowany osobistymi doświadczeniami, zebranymi podczas praktyk. Tematyka zabawy jest w literaturze obszernie opisana, mimo to chciałam osobiście zgłębić tą dziedzinę. W pracy zaprezentowałam ujęcie teoretyczne mojego tematu, a także przedstawiłam autorski projekt edukacyjny. W pracy przedstawiłam różne ujęcia definicyjne swobodnej aktywności dzieci. Opisałam również funkcje, jakie pełni zabawa w życiu dziecka. Przedstawiłam także różne rodzaje zabaw. W pracy przedstawiłam ogólno przyjęte zasady jakie świadczą o swobodnej aktywności dziecka. Zainteresowałam się także jedną z głównych cech zabawy, jaką jest przyjemność. Praca składa się z trzech rozdziałów i aneksu. W pierwszym podrozdziale, części pierwszej przedstawiłam psychofizyczny rozwój dziecka znajdującego się w wieku przedszkolnym. Zawarłam w nim opis sfery fizycznej, emocjonalnej, społecznej, a także umysłowej. W drugim podrozdziale opisałam teoretyczne ujęcie tematu. Trzeci podrozdział odnosi się do sylwetki nauczyciela. Przedstawiłam w nim funkcje jakie spełnia w życiu każdego dziecka, a także role jakie odgrywa. Drugi rozdział zawiera autorki projekt edukacyjny. W ostatnim zawarłam teoretyczny ujęcie ewaluacji, a także przedstawiłam własne refleksje po przeprowadzeniu zajęć. Zabawa odgrywa ważną rolę w życiu każdego człowieka. W wieku przedszkolnym jest jedną z podstawowych działalności dziecka, która pozwala mu lepiej zrozumieć otaczający go świat. Celem mojej pracy było przybliżenie roli zabawy dziecka w wieku przedszkolnym.

Temat mojej pracy licencjackiej, który zdecydowałam się podjąć brzmi : ,,Zaburzenia opozycyjno-buntownicze u dzieci w wieku przedszkolnym". Zaburzenia opozycyjno- buntownicze jak sama nazwa wskazuje, objawiają się w buntowniczej postawie, zachowaniu, które wykracza poza normy społeczne oraz w wielu innych sferach, dotyczących zachowania dziecka, które zostały dokładnie opisane w pierwszym rozdziale pracy. Niepokojące jest to, że opozycyjno- buntownicza postawa może być zaobserwowana u podopiecznego już na etapie jego wczesnego rozwoju, dlatego zdając sobie sprawę z wagi problemu, postanowiłam zgłębić ten temat. Szczególną uwagę poświęciłam na zapoznanie się z przyczynami zaburzenia opozycyjno-buntownicze. Zapoznanie się z etiologią zaburzenia jest niezbędne do zrozumienia dziecka i do udzielenia mu właściwej dla niego specjalistycznej pomocy. Bardzo ciekawi mnie to, w jaki sposób można pomóc dziecku w radzeniu sobie z agresywnym zachowaniem, gdzie leżą jego przyczyny, a co ważniejsze, jak można im zapobiegać. Oprócz poznania przyczyn zaburzenia istotne jest również poznanie charakterystycznych dla niego objawów. Brak naszej reakcji na choćby najmniejsze przejawy zachowania opozycyjno- buntowniczego może doprowadzić do ich dynamicznego wzrostu u dziecka. Warto zastanowić się nad tym dlaczego niektóre dzieci rozładowują swoje emocje w sposób niepożądany przez otoczenie. Dziecko nie zachowuje się w sposób nieakceptowany przez otoczenie, ponieważ z natury jest złe. Często swoim buntowniczym i pełnym agresji zachowaniem woła o pomoc, próbując zwrócić na siebie uwagę dorosłych. Zaburzenie opozycyjno- buntownicze może być zaobserwowane u dziecka już na etapie edukacji przedszkolnej. Wiek przedszkolny charakteryzuje się podatnością dziecka na otoczenie, brakiem stabilności emocjonalnej, a przede wszystkim brakiem samodzielności. Dziecko będące na wczesnym etapie rozwoju potrzebuje wsparcia od swoich opiekunów, pomocy w radzeniu sobie z emocjami, których przecież jeszcze nie rozumie. Należy przy tym pamiętać, że złość jest normalną reakcją człowieka na sytuacje dla niego trudne. Nie możemy się jej wstydzić. Problem pojawia się w momencie, gdy nie potrafimy sobie z tą emocją poradzić. To już nie my panujemy nad swoją złością, lecz nasza złość panuje nad nami. Buntownicze zachowanie dziecka to problem, którego częstotliwość występowania ma tendencję wzrostową. Dogłębne zbadanie zaburzeń zachowania jest wciąż wyzwaniem dla specjalistów. Moja praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym omówię sylwetkę rozwoju psychofizycznego dziecka w wieku przedszkolnym, przedstawię definicyjne ujęcie zagadnienia oraz jego analizę, terapię dziecka z zaburzeniem opozycyjno- buntowniczym, a także sylwetkę nauczyciela wspierającego rozwój dziecka u którego występuje omawiane przeze mnie zaburzenie. W drugim rozdziale przedstawię projekt własnych działań edukacyjnych oraz zamieszczę scenariusze zajęć. W rozdziale trzecim- ostatnim, dokonam ewaluacji przeprowadzonych

Tematem pracy są zaburzenia integracji sensorycznej dziecka w wieku wczesnoszkolnym. Skupiono się w niej na problemie zaburzeń integracji sensorycznej, ponieważ z dnia na dzień, coraz większa liczba dzieci potrzebuje pomocy specjalisty w tej dziedzinie. Podjęto działania mające na celu zmniejszanie zaistniałych problemów. W części teoretycznej, czyli w rozdziale pierwszym, opisano rozwój psychofizyczny dziecka wczesnoszkolnego, przedstawiono czym w istocie są zaburzenia integracji sensorycznej, a także ujęto rolę i cechy nauczyciela stymulującego rozwój dziecka. W części praktycznej, czyli w rozdziale drugim, przedstawiono przeprowadzony projekt edukacyjny o tytule „Poznawać świat wszystkimi zmysłami”, w którym zaproponowano dzieciom mnóstwo aktywności wspomagających pracę i doskonalenie wszystkich zmysłów. Zastosowano przede wszystkim ćwiczenia fizyczne, ponieważ klasa, w której przeprowadzono zajęcia, jest bardzo energiczna i nie lubi się nudzić, a ponadto przynoszą one bardzo duże efekty. Projekt przeprowadzony został w I Klasie szkoły podstawowej w Krośnicach. Efekty zostały przedstawione w ostatnim rozdziale pracy, w którym zawiera się ewaluacja całego projektu. Opisano w nim dokładnie każdy dzień przeprowadzonych zajęć, oraz cele, które udało się osiągnąć, podczas jego realizacji.

Tematem tej pracy są zaburzenia mowy u dzieci. Pierwszy podrozdział pracy został poświęcony podstawowym definicjom. Przedstawione są tam definicje mowy, języka oraz komunikacji. Drugi podrozdział skupia się na ukazaniu terminologii zaburzeń mowy i wad wymowy. Ostatni podrozdział w pierwszym rozdziale dotyczy etapów rozwoju mowy. Opisane są tam i scharakteryzowane wszystkie etapy. W drugim rozdziale opisane są cztery różne zaburzenia mowy. W pierwszym podrozdziale przedstawiony został podział przyczyn zaburzeń mowy. W kolejnych podrozdziałach opisana jest afazja, dyzartria, dyslalia i jąkanie. W każdym podrozdziale zawarte są definicje zaburzenia, jego rodzaje, typologie lub klasyfikacje oraz przyczyny powstawania. Ostatni rozdział pracy to część warsztatowa. Pierwsza część pracy jest teoretyczna i przedstawione są w niej definicje, terminy i wszelkie informacje związane z tematyką szkolenia. Po części teoretycznej, przedstawiony został projekt warsztatu kierowany do rodziców, których dzieci mają zaburzenia mowy.

Dokonując wyboru tematu kierowałam się zainteresowaniem zjawiskiem zaburzeń zachowania u dzieci, szczególnie tych wychowujących się w rodzinach niepełnych, ważne było również jego postrzeganie przez nauczycieli w przedszkolach publicznych i niepublicznych. Motywatorem wyboru tematu był fakt, że jestem pracownikiem przedszkola niepublicznego i chciałam zapoznać się z różnicami pomiędzy placówkami publicznymi i niepublicznymi w odniesieniu do problematyki niniejszej pracy. Dzięki nabytemu w pracy zawodowej doświadczeniu, znacznie łatwiej jestem w stanie zrozumieć zachowanie dzieci, ich samopoczucie oraz odczucia dotyczące wychowywania się w niepełnej rodzinie. Celem niniejszej pracy jest zapoznanie się ze zjawiskiem zaburzeń w zachowaniu dzieci pochodzących z rodzin niepełnych w wieku przedszkolnym, a także poznanie opinii nauczycieli w tym zakresie z uwzględnieniem ich miejsca zatrudnienia, czyli przedszkola publicznego lub niepublicznego. Ze względu na fakt, że wychowywanie się w rodzinie niepełnej wydaje się być zjawiskiem coraz bardziej powszechnym, zdobyta wiedza wykorzystana może być w celu poradnictwa dla rodziców, co pozwoli na wczesne podejmowanie działań w zakresie przeciwdziałania zaburzeniom w zachowaniu dzieci. Zebrany w niniejszej pracy materiał opiera się na dwóch głównych źródłach. Pierwszym źródłem jest literatura przedmiotu, z którą zapoznanie pozwoliło na opracowanie teoretyczne problematyki niniejszej pracy. Drugim źródłem są przeprowadzone badania własne. Pracę podzielić można na część teoretyczna, metodologiczną oraz empiryczną. W pierwszej części skupiono się na zagadnieniach w zakresie zaburzeń zachowań u dzieci w rodzinach i ich uwarunkowaniach. Trzeci rozdział przedstawia metodologię badań własnych. A ostatni rozdział dotyczy analizy zebranego materiału badawczego w oparciu o autorską ankietę. Całość pracy zakończona została podsumowaniem wynikającym bezpośrednio z treści pracy, a także odnoszącym się do zebranego materiału badawczego, jak również spisem wykorzystanej w pracy literatury, tabel i rysunków oraz aneksem (ankieta).

W pracy magisterskiej podjęto się tematu „Zaburzenia zachowania uczniów edukacji wczesnoszkolnej w opinii nauczycieli.” Celem pracy było poznanie opinii nauczycieli na temat uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej wykazujących zaburzenia zachowania. Praca zawiera wstęp, 4 rozdziały oraz zakończenie. W aneksie zostały umieszczone wywiady z nauczycielami. Pierwszy rozdział przedstawia zaburzenia zachowania w ujęciu literatury. Dokonano opisu szeroko pojętej definicji zaburzeń zachowania, klasyfikowania opisanego problemu, przyczyn powstawania zaburzeń, jego przejawów oraz pomocy i terapii dzieciom z zaburzeniami zachowania. W kolejnym rozdziale przedstawiono sylwetkę nauczyciela oraz ucznia w edukacji wczesnoszkolnej. Opis edukacji wczesnoszkolnej w aspektach prawno- społecznych ukazano na początku, następnie przedstawiono dziecko w roli ucznia, ukazano funkcje nauczyciela w edukacji wczesnoszkolnej, warsztat pracy nauczyciela klas I-III oraz współpracę nauczyciela z rodzicami dziecka wykazującego zaburzenia w zachowaniu. W rozdziale trzecim została opisana metodologia badań własnych, w której zgodnie z literaturą przedstawiono przedmiot i cel badań, problemy badawcze, strategię badań, wybrane metody badawcze oraz organizację i teren badań, badaną populację, a także opisano względy etyczne dotyczące postępowania badawczego, uwzględniając w tym własne działania. Czwarty rozdział zawiera analizę i interpretację zebranego materiału, dotyczącego opinii nauczycieli w pracy z dziećmi z zaburzeniami zachowania i współpracy z ich rodzicami. Początkowo scharakteryzowano badane osoby, uwzględniając staż pracy w szkole, rodzaj wykonywanej pracy, wykształcenie oraz liczbę uczniów w klasie lub grupie. Następnie ukazano rozumienie przez badanych zaburzeń zachowania, czynniki decydujące o pojawieniu się problemu. Uwzględniono także doświadczenia respondentów w pracy z dziećmi z zaburzeniami zachowania i współpracy z ich rodzicami. Praca zawiera także opis pomocy nauczycieli oferowanej dzieciom z zaburzeniami zachowania. Na koniec rozdziału 4 podsumowano zebrane wyniki badań oraz zestawiono je z innymi badaniami.

Głównym założeniem pracy jest zachęcanie młodzieży gimnazjalnej do czytania. Cykl realizowanych zajęć miał miejsce na świetlicy szkolnej w Szkolne Gimnazjalnej w Stroniu Śląskim i odbywał się na przełomie marca i kwietnia 2016r. Zajęcia przeprowadzane były z uczniami II klasy gimnazjum. Uczniowie, uczęszczający do tej szkoły, z racji zamieszkania w małej miejscowości mają niewielki dostęp do nowych metod i form kształcenia. Najczęściej lekcje prowadzone są w tradycyjny i sprawdzony sposób, realizowany tak samo od lat. Młodzież rządna jest nowości i zajęć dostosowanych do ich zainteresowań. Niechętnie przystaje na proponowane przez nauczycieli tradycyjne modele kształcenia, a zwłaszcza dotyczy to przerabianych lektur i samego czytania. Z racji tego przeprowadzane przez mnie zajęcia były w miarę możliwości jak najlepiej dopasowywane do potrzeb i zainteresowań młodzieży. Każde zajęcia miały na celu oprócz zachęcania do czytania, przedstawiania różnych metod pomocnych w nauce, pokazywania literatury i patriotyzmu w nowoczesnym świecie, także aktywizowanie uczniów i zachęcanie ich do czynnego zaangażowania się w zajęcia. Owa klasa miała trudności z wystąpieniami na forum klasy, wobec czego zajęcia trzeba było modyfikować i dostosowywać do ich możliwości. Wiele zamierzonych zadań musiało zostać zmienionych, co poskutkowało pozytywnymi efektami i zaangażowaniem ze strony uczniów. Pierwsze zajęcia dotyczyły poezji kiedyś i dziś. Przedstawieni zostali wybitni twórcy poszczególnych epok oraz ich najbardziej znane dzieła, następnie młodzież miała okazję odnaleźć poezję współcześnie. Odsłuchali kilka piosenek w tekstami literackimi oraz obejrzeli fragmenty filmów, gdzie mogli odnaleźć swoich ulubionych artystów.W między czasie angażowani byli do wspólnej wymiany poglądów i dyskusji.Drugie zajęcia przedstawiały metody skutecznej nauki, efektywnego uczenia,zapamiętywania i czytania ze zrozumieniem. Następnie młodzież na wybranych lekturach miała możliwość wypróbowania danych metod. Trzecie zajęcia były o patriotyzmie w XXI wieku, czyli zachęcanie młodzieży do bycia patriotami współcześnie. Oprócz piosenek z treściami patriotycznymi uczniowie mieli okazję obejrzeć zabawny filmik z pytaniami dotyczącymi naszej ojczyzny, na które to pytania odpowiadali w często zabawny sposób, przypadkowi przechodnie w jednej z galerii handlowych. Przed filmikiem uczniowie sami musieli zmierzyć się z tymi pytania i następnie porównać z odpowiedziami z filmiku. Ta część zajęć przyniosła wiele śmiechu i radości ze strony uczniów i mojej. Ostatnie zajęcia miały otwierać twórczą stronę poprzez wykorzystanie dramy, jednak przez niechęć młodzieży do dużych wystąpień przedstawiane scenki zostały zmodyfikowane do gry w kalambury, przedstawianie przysłów w grupach i inne drobne gry i zabawy, które coraz mocniej angażowały i zachęcały uczniów. Zajęcia przebiegały pomyślnie, podczas ewaluacji po każdych zajęciach dowiadywałam się, że zajęcia się podobały, a kiedy brakowało czasu młodzież sa

Praca ta, została poświecona zjawisku agresji u dzieci w wieku przedszkolnym. Rozdział pierwszy traktuje o zachowaniach agresywnych w świetle literatury przedmiotu. W tej części także, zostało omówione zjawisko agresji w kontekście definicyjnym oraz znaczeniowym. Rozdział drugi opisuje dziecko przedszkolne w aspekcie rozwojowym, jego zależnościach oraz prawidłowościach wynikających z psychologii rozwoju człowieka. W rozdziale trzecim zostały zwarte podstawy metodologiczne prowadzonych przeze mnie badań. Omówione zostały w nim, takie aspekty jak: proces badawczy, przedmiot i cel badań, problemy badawcze, dobór metod, technik oraz narzędzi badawczych. Ostatni rozdział pracy stanowi analizę i interpretację wyników badań własnych. Składa się on z czterech elementów. Pierwszy z nich stanowi charakterystkę osób badanych, drugi zaś zawiera opis wyników przeprowadzonych obserwacji, kolejny element to odniesienie się do wiedzy z przeprowadzonych wywiadów z rodzicami oraz wychowawcą. Ostatnim komponentem składowym tego rozdziału są postawione odpowiedzi na problemy badawcze.

W niniejszej pracy znaleźć można założenia teoretyczne związane z pojęciem, jakim jest agresja kobiet w rodzinie, przyczyny, a także formy pomocy dla pokrzywdzonych. W pracy znajduje się także metodologia badań, cel oraz przedmiot przeprowadzonych badań. Ostatni rozdział to analiza wywiadów, które zostały opisane oraz podsumowane.

Temat: Zachowania agresywne wśród młodzieży a kompetencje społeczne Celem niniejszej pracy było sprawdzenie zależności pomiędzy zachowaniami agresywnymi młodzieży szkoły ponadgimnazjalnej, a inteligencją emocjonalną, inteligencją społeczną, agresywnością oraz makiawelizmem Badanie miało charakter sondażowy z wykorzystaniem testów psychologicznych. Hipotezy weryfikowano za pomocą analizy wariancji. W badaniu wzięło udział 100 uczniów z klas technicznych i zawodowych. Nie ustalono związku pomiędzy inteligencją emocjonalną, a pięcioma formami agresji (skłonność do agresji w Internecie, agresja spowodowana złym samopoczuciem, agresja wobec słabszych, zachowania odwetowe, bójki zbiorowe). Również inteligencja społeczna nie wykazała istotnych powiązań z agresją w zachowaniu. Z wyżej wymienionymi postaciami agresji skorelowane okazały się agresywność i makiawelizm. Osoby agresywne i skłonne do manipulacji ujawniały częściej zachowania agresywne niż osoby o niskim nasileniu tych cech.

Celem pracy jest zachęcenie nauczycieli do przeciwstawienia się agresji oraz zobrazowanie tego zjawiska u dzieci w wieku młodszym szkolnym. Badania mają za zadanie pobudzić wszelkie osoby zaangażowane w rozwój i wychowanie dzieci do przeciwdziałania agresji w tak młodym wieku. W części teoretycznej przedstawiono zjawisko agresji oraz scharakteryzowano wiek wczesnoszkolny. W części empirycznej natomiast opisano badania własne od strony metodologicznej oraz zaprezentowano wyniki tychże badań w ostatnim rozdziale pracy. Rozdział pierwszy obrazuje wszelakie aspekty zjawiska agresji u dzieci: od definicji po profilaktykę. W rozdziale tym ukazano źródła agresji oraz stadia jej rozwoju u dziecka. Przedstawiono także klasyfikację zachowań agresywnych z podziałem na agresję fizyczną i słowną. Kolejny rozdział ukazuje prawidłowy rozwój dziecka w wieku wczesnoszkolnym, czyli w trzech pierwszych latach szkoły podstawowej. W rozdziale tym opisano każdy aspekt rozwoju dziecka: fizyczny, poznawczy, psychoemocjonalny i społeczny. Część teoretyczną kończy przedstawienie dziecka w roli ucznia. Rozdział trzeci stanowią badania własne, opisane pod względem metodologicznym: przygotowania oraz ich przebieg. Wyniki opisane w rozdziale czwartym, przedstawiono na wykresach, aby można było wyciągnąć jednoznaczne wnioski.

W pierwszym rozdziale pracy przy wykorzystaniu literatury psychologiczno- pedagogicznej zostało opisane: czym jest agresja, jakie są jej formy i charakterystyczne dla nich zachowania agresywne. Ponadto wyszczególnione zostały przyczyny owych zachowań i w jaki sposób przeciwdziałać rozpowszechniającemu się zjawisku agresji. Drugi rozdział pracy dotyczy zachowań agresywnych uczniów wobec nauczycieli. Opisano tutaj zmiany, jakie zaszły w roli nauczyciela, przyczyny aktów przemocy i możliwości ich zapobiegania. Kolejny, trzeci rozdział pracy dotyczył założeń metodologicznych, w którym wymienia się następujące podrozdziały takie jak: cele i przedmiot badań, problematykę i hipotezy badawcze, jak i również dobór metod, technik i narzędzi badawczych. Ponadto opisana została organizacja i przebieg badań. W czwartym, zarazem ostatnim rozdziale niniejszej pracy została zawarta analiza badań własnych, których celem było zbadanie poziomu zjawiska agresji stosowanej przez uczniów klas wczesnoszkolnych wobec nauczycieli.

Niniejsza praca skupia się na problematyce agresji w szkole podstawowej. Pierwszą część pracy stanowią teoretyczne podstawy zjawiska agresji – omówienie sposobów jej definiowania w literaturze przedmiotu, podstawowych klasyfikacji rodzajów agresji, pojęć jej towarzyszących oraz indywidualnych cech, mogących mieć wpływ na pojawienie się zachowań agresywnych. Następnie skupiono się na agresji w szkole i specyficznych czynnikach środowiska szkolnego, które mogą zwiększać ryzyko jej wystąpienia. Kolejnymi poruszanymi aspektami są profilaktyka zachowań agresywnych w szkołach oraz odwołanie się do wyników dotychczasowych badań prowadzonych na ten temat. Drugi rozdział niniejszej pracy skupia się na przyczynach pojawienia się zachowań agresywnych. Omówione zostały uwarunkowania biologiczne, podstawowe koncepcje psychologiczne na ten temat oraz czynniki środowiskowe wpływające na agresję. Skoncentrowano się również na agresji w mediach, która ma szczególnie istotny wpływ na dzieci. Kolejny rozdział stanowią metodologiczne podstawy badań własnych. Sformułowano w nim cele badań, problemy i hipotezy badawcze oraz zmienne i ich wskaźniki. Celem eksploracyjnym uczyniono próbę poznania opinii uczniów i nauczycieli na temat zjawiska agresji w szkole ze szczególnym zwróceniem uwagi na sposoby rozumienia agresji przez dzieci. Celem opisowym jest przedstawienie statystyk występowania poszczególnych rodzajów agresji w szkole Trzeci rodzaj celów – wyjaśniający – opiera się natomiast na próbie odpowiedzenia na pytanie: jakie czynniki wpływają na doświadczenia uczniów związane z agresją? Nadrzędnym celem praktycznym niniejszej pracy jest próba opracowania na podstawie uzyskanych wyników propozycji rozwiązań dla pedagogów, które mają na celu usprawnienie przeciwdziałania agresji w szkole podstawowej. Następnie dobrano i przedstawiono odpowiednie metody, techniki i narzędzia badawcze. W badaniach wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego oraz technikę ankiety i wywiadu nieskategoryzowanego. Na końcu dokonano charakterystyki terenu badań, próby badawczej oraz całości procesu badawczego i sposobu opracowania zgromadzonego materiału empirycznego. Czwarty rozdział stanowi analiza i interpretacja wyników badań własnych. Opracowano w nim wyniki uzyskane na podstawie kwestionariuszy ankiet przeprowadzonych wśród uczniów klas początkowych i wywiadów z ich nauczycielami. Wykazały one, że dzieci często mylą agresję z emocjami oraz zachowaniami asertywnymi. Wśród najczęstszych rodzajów agresji spotykanych przez uczniów klas młodszych, agresja fizyczna i słowna okazały się być niemal na tym samym – równie wysokim - poziomie. Wynik ten jest dużo wyższy w środowisku miejskim oraz porównywalny wśród dziewcząt i chłopców. W kwestii reakcji na przejawy agresji większość dzieci informuje o nich nauczyciela, jednak aż 20% uczniów boi się komukolwiek o tym powiedzieć w obawie przed posądzeniem ich o skarżenie na kolegów. Zbadano również najczęstsze działania nauczycieli wobec sprawców i