I Ogólnopolska Konferencja Instrumentologiczna

I Ogólnopolska Konferencja Instrumentologiczna

W dniach 11-13 IX 2017 w Ostromecku koło Bydgoszczy odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Instrumentologiczna, zorganizowana przez Instytut Muzykologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytut Muzyki i Tańca oraz Miejskie Centrum Kultury w Bydgoszczy, ze wsparciem Stowarzyszenia Polskich Stroicieli Fortepianów oraz Pianosalonu Steinway & Sons w Warszawie. Kierownictwo naukowe konferencji pełnili polscy instrumentolodzy: prof. dr hab. Zbigniew Jerzy Przerembski (Instytut Muzykologii Uniwersytetu Wrocławskiego) oraz dr hab. Beniamin Vogel, prof. emeritus. Komitet organizacyjny tworzyli Agata Mierzejewska (Instytut Muzyki i Tańca, kurator projektu www.instrumenty.edu.pl), Joanna Gul (Uniwersytet Wrocławski), Andrzej Gawroński (Kierownik Pracowni Pałacowej w Zespole Pałacowo-Parkowym w Ostromecku). Miejscem konferencji był Zespół Pałacowo-Parkowy w Ostromecku, siedziba Kolekcji Zabytkowych Fortepianów im. Andrzeja Szwalbego, jednej z największych kolekcji instrumentów muzycznych w Polsce.

I Ogólnopolska Konferencja Instrumentologiczna była pierwszym tego rodzaju wydarzeniem w kraju, mającym na celu prezentację dorobku środowisk badawczych, omówienie potrzeb i problemów poszczególnych dyscyplin związanych z instrumentami muzycznymi, wyznaczenie kierunku dalszych badań oraz utworzenie siatki istotnych dla współpracy kontaktów. Konferencja przyczyniła się do wymiany wiedzy i doświadczeń osób zajmujących się w Polsce instrumentarium muzycznym w różnych dziedzinach nauki, sztuki, muzealnictwa, konserwacji zabytków, edukacji i animacji kultury.

Zapis wideo całej konferencji (wszystkich referatów i koncertów wraz z abstraktami i biogramami referentów i artystów) jest dostępny na stronie www.konferencja.instrumenty.edu.pl.

Wygłoszono następujące referaty:

Poniedziałek 11 IX. Wykłady inauguracyjne: Beniamin Vogel (Lund, Szwecja): Instrumentologia polska u progu nowego milenium, Piotr Dahlig (Warszawa): Stan i perspektywy badań nad instrumentarium ludowym w Polsce, Zbigniew Jerzy Przerembski (Wrocław): Norma i warianty w budowie ludowych instrumentów muzycznych, Andrzej Doręda (Bydgoszcz): Stan zachowania Kolekcji im. Andrzeja Szwalbego przed otwarciem ekspozycji w Pałacu Starym w Ostromecku. Następnie uczestnicy konferencji zwiedzili Kolekcję Zabytkowych Fortepianów im. A. Szwalbego złożoną z ponad 50 zabytkowych instrumentów klawiszowych.

Sesja I: Historyczne instrumenty klawiszowe: przechowywanie, konserwacja, renowacja, rekonstrukcja, rola w kulturze.

Beniamin Vogel (Lund, Szwecja): Konserwacja, renowacja, restauracja a rekonstrukcja instrumentów zabytkowych, Maciej Szarafiński (Poznań): Uwarunkowania konserwacji historycznych fortepianów, Andrzej Włodarczyk (Słupno): Dylematy konserwacji historycznych pianin i fortepianów (referatowi towarzyszyła prezentacja odrestaurowanych przez A. Włodarczyka fortepianów skrzydłowych: Broadwood z 1846 r. i Pleyel z 1842 r. oraz kopii fortepianu Walter z 1795 r. wykonanej w 2017 r. wg oryginału z Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze), Marcin Fidos (Warszawa): Steinway&Sons – historia, produkcja, sprzedaż, tajemnica popularności (oraz prezentacja fortepianu Steinway D-274), Sławomir Zubrzycki (Kraków): Viola organista – rekonstrukcja całkowita zapomnianego instrumentu, Michał Bruliński (Warszawa): Szafa – żyrafa – radioodbiornik: kilka uwag o badaniu fenomenu fortepianu w kulturze, Andrzej Kruszewski (Warszawa): Działalność Stowarzyszenia Polskich Stroicieli Fortepianów, Janusz Starzyk (Tomaszów Lubelski): Produkcja fortepianów i pianin w PRL, Andrzej Gładysz i Mieczysław Julian Śmierciak (Lublin): Metody badań organów opracowane w Katedrze Instrumentologii Instytutu Muzykologii KUL: 1. Inwentaryzacja i struktura brzmieniowa, 2. Akustyka.

Sesja II: Historyczne instrumenty klawiszowe – w stronę zagadnień wykonawczych.

Urszula Bartkiewicz (Bydgoszcz): Klawesyn – klawikord – fortepian. Z problematyki repertuaru instrumentów klawiszowych w II połowie XVIII wieku, Ewa Mrowca (Łódź): Znaczenie kolekcji klawiszowych instrumentów historycznych dla współczesnej praktyki muzycznej na przykładzie Germanisches Nationalmuseum (Norymberga), Bény-sur-Mer (Francja) oraz Fenton House (Londyn). Perspektywa klawesynisty.

Pierwszy dzień konferencji zakończył koncert w wykonaniu Ewy Mrowcy na kopii anonimowego klawesynu włoskiego z Florencji z 1701 r., zbudowanej w pracowni Detmara Hungerberga w Hückeswagen w 2006 r. (oryginał znajduje się w Museum für Musikinstrumente der Universität Leipzig). Zabrzmiały utwory kompozytorów tj. William Byrd, Jan Pietersoon Sweelinck, Johann Jakob Froberger, John Blow, Louis Couperin, Georg Muffat.

Wtorek, 12 IX. Sesja III: Lutnictwo – historia, kolekcje, zagadnienia materiałoznawcze.

Patryk Frankowski, Honorata Stalmierska, Piotr Cieślak, Mirosław Baran (Poznań): Polska Szkoła Lutnicza. Instrumenty Grobliczów i Dankwartów, Marek Pielaszek (Warszawa): 60 lat historii Związku Polskich Artystów Lutników i Kolekcji Instrumentów Lutniczych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Stanisław Marduła, Alicja Hołoga-Marduła (Zakopane): Zagadnienia techniczno-technologiczne projektowania, budowy i konserwacji instrumentów lutniczych,Jacek Wesołowski (Gdańsk): Wystawa nieznanych polskich lutników. Nowe informacje.

Sesja IV: Historyczne instrumenty smyczkowe – w stronę brzmienia.

Agata Sapiecha (Warszawa): Skrzypce w Fantazjach Georga Philippa Telemanna. W poszukiwaniu źródeł wyobraźni kompozytora, Dominika Stopczańska (Poznań): Violetta – skrzypce, viola, czy altówka? Przyczynek do wyboru instrumentarium w historycznie poinformowanym wykonawstwie muzyki dawnej, Malwina Kołt (Wrocław): Niemuzyczna funkcja skrzypiec.

Sesja V: Muzea i kolekcje instrumentów muzycznych.

Aneta Oborny (Szydłowiec): Kolekcja Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu – bogactwo i osobliwość muzycznych artefaktów, Renata Suchowiejko (Kraków): Zabytki muzyczne w zbiorach Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kilka uwag z perspektywy muzykologa, Małgorzata Kunecka (Warszawa): Polskie ludowe instrumenty muzyczne w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Klara Sielicka-Baryłka (Warszawa): Kolekcja instrumentów muzycznych w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie w kontekście storytellingu i otwartej kultury, Agnieszka Kostrzewa (Toruń): Instrumenty muzyczne w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Toruniu,

Emilia Jakubiec-Lis (Rzeszów): Kolekcja instrumentów muzycznych w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie, Barbara Rosiek (Żywiec): Instrumenty ludowe w zbiorach Muzeum Miejskiego w Żywcu. Charakterystyka kolekcji, Sylwia Kucharska (Kalisz): Instrumenty muzyczne w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, Anna Gruszczyńska-Ziółkowska (Warszawa): Muzykolog w muzeum archeologicznym,

Maria Szymańska-Ilnata (Warszawa): Azjatyckie instrumenty muzyczne w kolekcjach polskich, Leszek Wisłocki (Wrocław): Prywatna kolekcja instrumentów lutniczych, dętych drewnianych i blaszanych, Piotr Piszczatowski (Warszawa): Targowisko Instrumentów – święto twórców w formę karnawału ujęte.

Sesja VI: Cyfrowe zbiory instrumentów muzycznych – standaryzacja opisu i wizerunku.

Agata Mierzejewska (Warszawa): Cyfrowy update instrumentologii a badania porównawcze na przykładzie zbiorów muzealnych w kolekcji www.instrumenty.edu.pl, Waldemar Kielichowski (Warszawa): Proces digitalizacji fotograficznej instrumentów muzycznych w kontekście zbiorów muzealnych.

Sesja VII: Brzmienie fortepianu „chopinowskiego”.

Dariusz Marciniszyn (Wrocław): Geneza wykonawstwa dzieł Fryderyka Chopina na instrumentach historycznych w Polsce, Maria Ludwika Gabryś (Warszawa): Magia tempo rubato w wykonawstwie na fortepianach historycznych i współczesnych.

Drugi dzień konferencji zakończyły koncerty pianistek na historycznych fortepianach z pracowni A. Włodarczyka: Maria Ludwika Gabryś wykonała utwory Marii Szymanowskiej, J. Andrychowicza, Fryderyka Chopina i Adolfa Gutmanna na instrumencie firmy Broadwood z 1846 r., następnie Yuko Kawai wykonała Koncert f-moll Fryderyka Chopina w wersji na fortepian solo na fortepianie Pleyel z 1842 r.

Środa, 13 IX.

Sesja VIII. Terminologia, klasyfikacja, nowe metody badań instrumentologicznych.

Joanna Gul (Wrocław): Polska terminologia instrumentów muzycznych – stan obecny, potrzeby i perspektywy,

Grzegorz Joachimiak (Wrocław): Lutnia, mandora, galichon… Kierunki i perspektywy badań nad klasyfikacją chordofonów szarpanych,

Anna Wróbel (Warszawa): Wiolonczele z portretów.

Sesja IX. Archeomuzykologia.

Katarzyna Tatoń (Warszawa): Grzechotki archeologiczne jako pierwsze instrumenty gliniane znane z terenów Polski. Stan badań, Marta Pakowska (Wrocław): Komputacyjne metody rekonstrukcji zabytków archeologicznych, Aleksandra Gruda (Warszawa): Przegląd współczesnych metod badania aerofonów w archeomuzykologii, Maciej Rychły (Poznań): Wykopaliskowe aerofony z terenu Polski.

Sesja X. Akordeon i instrumenty pokrewne.

Teresa Adamowicz-Kaszuba (Poznań): Akordeon w rodzinie? Antenaci – współcześni – potomkowie, Olga Siejna-Bernady (Szamotuły): Charakterystyka polskich harmonii produkowanych do roku 1939, Paweł A. Nowak (Kościerzyna): Ogólna charakterystyka zbioru instrumentów ze stroikiem przelotowym Pawła A. Nowaka.

Sesja XI. Etnomuzykologia.

Katarzyna Szyszka (Wrocław): Piszczała sałasznikowa – do problematyki rekonstrukcji ludowych instrumentów muzycznych, Rafał Miśta (Warszawa): Basy w XIX-wiecznych polskich kapelach ludowych – problem badawczy i wykonawczy, Zofia Komuszyna (Wrocław): Polskie instrumentarium ludowe w muzycznych opracowaniach jazzowych,

Ewelina Grygier (Warszawa): Flet, „fujarka” i flażolet w orbicie zainteresowań polskiej (etno)muzykologii, Ewelina Chatłas (Warszawa): Ludowe instrumentarium dziecięce i jego zastosowanie w przekazie muzyki tradycyjnej i praktyce edukacyjnej, Sylwia Kucharska (Kalisz): Józef Majchrzak okrywany na nowo. Prezentacja płyty ze zbiorem nagrań audycji z terenu Ziemi Kępińskiej.

Sesja XII. Instrumenty w kontekście pejzażu dźwiękowego i historii kultury.

Robert Losiak (Wrocław): Instrumenty muzyczne i badania instrumentologiczne w kontekście refleksji nad pejzażem dźwiękowym. Przegląd zagadnień, Agnieszka Drożdżewska (Wrocław): Instrumentarium dworskie przełomu XVIII i XIX wieku na przykładzie kolekcji po kapeli zamkowej w Oleśnicy (Oels), Ewa Fabiańska-Jelińska, Wojciech Jeliński (Poznań): Wokół możliwości brzmieniowych puzonu w literaturze muzycznej XX i XXI wieku.

Sesja XIII. Instrumenty na morzu.

Paweł Litwinienko, Aleksandra Łyczywek (Gdańsk): Muzyka na morzach. Instrumenty na pokładach statków w świetle badań archeologicznych, Annika Mikołajko (Kraków): Bones (kości) i concertina – instrumentarium żeglarskie, które przetrwało przez wieki.

Sesja XIV. Instrumenty tradycyjne.

Vital Voranau (Hlybokaje, Białoruś): Dudy białoruskie – historia, budowa, perspektywy,

Rafał Bałaś, Przemysław Ficek (Żywiec): Tradycyjne instrumenty Beskidu Żywieckiego,

Rafał Bałaś, Marta Matuszna-Wejchenig (Żywiec): Instrumenty muzyczne w kontekście nauczania muzyki i kultury ludowej Beskidu Żywieckiego w Fundacji Braci Golec.

Następnie odbył się koncert-prezentacja muzyki tradycyjnej Beskidu Żywieckiego w wykonaniu zespołu Skład Niearchaiczny: Marta Matuszna-Wejchenig (skrzypce, śpiew), Stanisław Bafia (altówka), Przemysław Ficek (dudy, piszczałki), Rafał Bałaś (kontrabas, śpiew).

Konferencję zakończył koncert, poprzedzonym prelekcją pianistki Justyny Jażdżyk (Bydgoszcz): Stylowość i estetyka wykonawcza muzyki minionych epok w aspekcie możliwości brzmieniowych współczesnego fortepianu. Artystka wykonała Koncert włoski BWV 971 J. S. Bacha na fortepianie Steinway D-274.

 

Relacja Joanny Gul